Historiearkivet

Historier langs Gøyvingevegen

Langs vegen er det mange stadnamn og mange soger som knyter seg til desse stadene. No skal vi fylgje vegen frå Hestad til Gøyvinga, og ta med stadnamna etter kvart som vi kjem forbi.

Øvst i Hestadbakkane , ved Innigardståa, finn vi Geilene. Litt ovanfor er Griggushjellen, der Gregorius brende tjøre ein gong i tida. Ved Rognaldehågjen tek råsa til Svåstølen av. Her har hjortejegerar laga seg ei lita jakthytte oppe i ei fure.

Så kjem vi til Rømmekleiva. Ei kone frå Utigarden kom frå stølen med ein full rømmeambar. Ho gjekk i kloggar, og med sid dos ( kjole, skjørt ). Så snubla ho i dosa, miste ambaren, så rømmen rann ut over kleiva. Dette var nok eit tap som var så stort at det vart hugsa.

No er det meir stigning opp til Reset, også kalla Store- Reset. Vi går opp Fyrste Resbakken, over Resmyra, opp Resbakken, før vi er oppe på Reset. Her er fin utsikt mot vest, sør og aust. Det var vanleg at både folk og dyr tok ei kvild her. Rett sør for Reset ligg ei myr som heiter Orreleiken. Den gamle, glisne fureskogen her er ein ideell biotop for både orrfugl og storfugl. Eit stykke lenger aust kjem vi til Illekleivskloppa. Her er no murt veg. Namnet kjem av at ein hest for utføre her, og vart så stygt skada at han måtte avlivast. Vi passerer Lirveelva, som kjem frå Lirvedyttinga oppe på fjellet rett i nord.

Spelarberget ligg høgt og fritt, med god utsikt. Her er fint å setje seg og ta ei kvild. Men ein bør ikkje sitje for lenge. Dei underjordiske hadde spelemenn som heldt til i berget. Born og andre som ikkje var klår over fåren fekk beskjed om ikkje å sitje for lenge. Dersom dei inne i berget fekk byrje å spele på tredje slåtten, vart dei henta inn i berget. Det er ikkje kjent at nokon verkeleg har vorte bergtekne her.

På Lisjereset ser ein stølane på Vågsdalen. Litt spesielt er det at ein finn Lisjereset også aust for Vågsdalen der ein fyrst ser stølane når ein kjem frå aust. Krækjebærsteinen er ein stor stein som er heilt overvaksen med kreklinglyng. På Vågsdalen ligg stølane til dei tre bruka i Vågen, Vågsneset, Vågen og Nybø. Alle dei sela står, med tillegg av to nyare, så her er no 5 sel ( hytter ), og ein fjøs. Før hadde dei utløer på stølskviene. Her var gode høyavlingar, men no er mykje tilgrodd med lyng.

Før vart høyet køyrt heim på vinterføre, med hest når det var føre til det, men stundom vart det drege med handemakt på sloe. Alle bruka støla på Vågsdalen til 1951, bnr 3 fleire år til. Rett nedanfor Gøyvingevegen ligg Innigardsstølsflata. Indre Hestad hadde stølane sine på Vågsdalen fram til 1859, då flytta dei til der stølane ligg no. Søraust for stølane står ei større, særmerkt hytte. Dette er ”Nilsehytta”, som vart bygd i 1899.

Den bergenske forretningsmannen Helen Nilsen tok iniatiativet til å byggje hytta som er i to etasjar og av høg standard etter si tid. Hytta er framleis i same familien si eige. Før hytta vart bygd, vurderte familien fleire andre alternativ i Sunnfjord-området, men valde altså Vågsdalen til slutt. Viktigaste kriteria var å finne gode tilhøve for jakt og fiske, og dette fann dei på Vågsdalen og i fjellområda omkring. Dei leigde jakt- og fiskerettar av gardane i Vågen, men også av Hestad og litt på Førdesida. Bergenserane leigde karane i Vågen til mykje av arbeidet med hytta. Vågskarane valde å setje opp sag i elva nedanfor stølen, og skar hyttematerialane her. Elles vart det mykje tung bering opp lia, også etter at hytta var ferdig og teken i bruk. Når ”Nilsekarane” var på hytta for å jakte og fiske levde dei standsmessig både når det gjaldt mat og drikke. Alt måtte berast, stundom med kløvhest, men også ofte med menneskekrefter. Johan Vågsneset bar mykje, og han var ein sterk og uthaldande berar. Det vert fortalt at han bar opptil 5 bører på ein dag. Han fekk 80 øre for kvar bør, og dei kronene han tente kom nok vel med. Han var ikkje berre sterk til å bere, men også uvanleg rask og lett på foten. Ein gong våga han med Nilsekarane at han skulle springe rundt Lirvedyttinga på to minutt. Han vann to kroner på dette. Dei skal vere godt trena som gjer det etter. I Gaularsoga, bind 4, finn vi eit foto av Johan Vågsneset og Helen Nilsen. Det er lett å sjå kven som er bonde og kven som er forretningsmann.

Austanfor Vågsdalen kjem ein forbi Seltuftene, der Vågsdalsstølane truleg låg i ei fjern fortid. Deretter passerer ein Lisjebotnelva, som kjem frå fjellområdet Lisjebotnen. Lisjereset ligg i himmelsynet sett frå Vågsdalen, rett før ein kjem til Vågsdalsvatnet. Dette er eit godt fiskevatn, kjøene har fin storleik, og er raude og fine i kjøtet.

Vågselva renn ut frå vatnet, her var mykje kjø før, men mindre no, truleg p.g a. mykje mink. Ved austenden av Vågsdalsvatnet går Gøyvingevegen over Storehågjen. Ein passerer Fransberget, det er ukjent kva namnet kjem av.

Så kjem ein til Gøyvingelva, der ein gjekk over ved Hellene, men når elva var stor, måtte ein hoppe over ein stad elva går nede i ei slukt, der heiter det ”Fjellebykset”. Ein gong skulle det vere ei stølsjente som heldt på å dette i elva, men ho vart berga av dei andre jentene. No er der solid og trygg bru over elva. Buskap og kløvhestar gjekk over elva ved Hellene.

På Reitlehågjen ser ein stølane på Gøyvinga, og ikkje minst, dei på stølen såg at her kom folk. Ein er ikkje sikker på kva namnet Gøyvinga kjem av. Namnet kjem også att i Gøyvingevatna, og Gøyvingeelva. Det kan kome av at elva ”gøyvde”når det kom floer i fjellet, og elva fløymde fort opp, men det er ikkje sikkert.

Skrive av Per Kjelstad, fortalt av Solfrid Hestad og Jakob Øvrestrand.