Historiearkivet

Stølane og stølslivet på Gøyvinga

Stølssela på Gøyvinga er godt vedlikehaldne, og den vesle stølsgrenda ligg vakkert til, med fjella på alle kantar. Ein kan lett sjå føre seg idyllen ein vakker sommarmorgon når kyrne var mjølka og bjøllene klang medan buskapen rekte roleg avstad til beita sine. Men det er også lett å førestille seg grå, kalde og våte kveldar når kyrne ikkje kom heimatt, og stølsjentene måtte leite og rope i timevis før dei fann ein versjuk og vrangvillig buskap. Elles meinte nok mange at det var betre å vere stølsjente på ein slik fjellstøl der dei fekk vere i ro, enn på dei stølane som låg nærare gardane der dei måtte gå heim kvar dag og ta del i vinna.

Stølsdrifta på tradisjonell vis vart lagd ned i 1949, så no er her god plass til beitedyr i fjellet. Tidlegare var det hardt beitepress også i dei relativt romslege områda rundt Gøyvinga.Her er ikkje så mange km til Kussli- og Åsstølane i nord, stølane til Hagen og Sunde i nordvest, og Nydalen i aust. Det er segner om at dei frå Førdesida, ”nordafjellingane”, ikkje likte at Hestad slo seg til med stølar på Gøyvinga. Det Hestadkarane hadde bygt om dagen, reiv nordafjellingane ned om natta. Men då det vart slagsmål, var Hestadkarane sterkast, og vann dermed retten til å ha stølar her.

På ein slik støl måtte stølsjentene bu heile sommaren. Yrkedagane var det stilt og roleg, men rikeleg arbeid. Det var tidleg opp for fjøsstell og mjølking, så var det ostekoking og ikkje minst, reingjering av alle kjerald som var i bruk. Så var det dyrestell att om kvelden. Verst var det sjølvsagt når veret var dårleg og dyra ikkje kom heim att slik dei skulle.

Elles var det bra at dei var fleire, så dei kunne samarbeide og hjelpe kvarandre. Stølsjentene var vane å lage middag i lag, for å spare på veden. Mykje ved gjekk med til ostekokinga, og det var langt å hente den. Ved fann ein i Gravvasslia, om lag ein halv times gange frå stølen.

Veden vart hoggen når det var lagelege forhold tidleg på vinteren. Ein stad heiter Griggushammaren, der måtte Gregorius og sonen overnatte ein gong dei vart overraska av uver då dei var på vedhogst. Heime var dei ikkje urolege, då dei rekna med at karane hadde kome seg inn på stølen.

Kvar helg i stølstida kom reitslekarane inn med mat og anna som trongst på stølen. Så tok dei med seg ost, smør, rømme og surmjølk heimatt. Stølane var mykje brukte som samlingsplass med helgane, både folk frå andre stølar og folk frå bygda kom på besøk. Desse stølshelgane gav ofte gode minne, ein vart kjende med folk frå andre bygder, det vart knytt kjennskaps- og venskapsband, og mellom dei unge kunne det verte sterkare kjensler.

Med ein viss rett vart stølslivet romantisert både då og no i ettertid, men dei fleste dagane var kvardagar, som kunne vere harde iblant, både for stølsjenter og ungar som var gjætarar.

Også frå Gøyvinga finst det soger som syner at stølsjentene kjende seg einsame i kvardagen. På ein haug nær stølen, Selhågjen, stod dei ofte og såg om nokon skulle kome. Eit par stader fekk namn etter episodar der stølsjenter trudde dei hadde sett folk.

Skrive av Per Kjelstad, fortalt av Solfrid Hestad og Jakob Øvrestrand.